امامت و خلافت الهی پس از انبیاء

وَ إِذِ ابْتَلی إِبْراهِیمَ رَبُّهُ بِکلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّی جاعِلُک لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّیتِی قالَ لا ینالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ

ترجمه

هنگامی که پروردگارِ حضرت ابراهیم، او را با حوادث گوناگونی آزمایش کرد و او به خوبی از عهده آزمایش برآمد. خداوند فرمود: من تو را امام و رهبر مردم قرار دادم. ابراهیم گفت: از فرزندان من نیز(امامانی قرار بده)، خداوند فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی رسد.(و تنها آن دسته از فرزندان تو که پاک و معصوم باشند شایسته این مقامند).

روز بیست و پنجم ربیع الثانی -کناره‎گیری معاویة بن یزید از خلافت

معاویة بن یزید اولین خلیفه مسلمانی است كه خواستار بازگشت خلافت به اهل بیت(علیهم‎السلام) شد و از منصبش كناره گیری كرد. «قاموس الرجال» مطلبی از «مجالس المؤمنین» نقل می كند كه این نظریه را تأیید می كند:

 «همانا معاویة بن یزید مصداق (یخرج الحی من المیت) می باشد و همچنین او در بین بنی امیه مانند مؤمن آل فرعون می باشد.

آیا امام سجاد (ع) قیام مختار را تأیید کرد؟

قیام و انتقام

از سنت های قطعی الهی است، که خداوند متعال از کسانی که مرتکب ظلم می شوند، انتقام می گیرد و ایشان را به هلاکت می رساند. در سال 61 ه. ق. حادثه ای بزرگ و خونین در تاریخ اسلام رخ داد. این حادثه دردناک، شهادت امام حسین (ع) در کربلا بود. در این حادثه، این افتخار نصیب مختار بن ابو عبید ثقفی شد، که خداوند به واسطه او از قاتلان شهدای کربلا انتقام گیرد.

ابن هشام قرن هاست که به عنوان یکی از مشهورترین صاحبان سیره در عالم اسلام شناخته می شود. وی از عالمان مورد وثوق نزد اهل سنت بوده است که بیشتر رجال شناسان سنی مذهب او را ستوده اند. «سیره النبویه»، «القصائد الحمیریه» و «التیجان فی ملوک حمیر» از آثار اوست.

ابو محمد عبدالملک بن هشام بن ایوب حمیری المعافری مشهور به جمال الدین (متوفی ۲۱۳ یا  ۲۱۸ ق)، محدث، مورخ، ادیب و نسب شناس در مصر به دنیا آمد و در بصره رشد کرد. نسب ابن هشام را ذهلی، منسوب به ذهل بن معاویه، تیره ای از قبیله «کنده»، ذکر کرده اند و برخی نیز او را حمیری(منتسب به منطقه ای در یمن) می دانند.

نماز از چه زمانی واجب شد

دستور وجوب نماز های يوميه كه اقامه آن بر مسلمانان در شبانه روز، پنج مرتبه واجب شده درزمان خاصی برپیامبر (ص) نازل شده است.

بي ترديد نماز يوميه كه اقامه آن بر مسلمانان در شبانه روز، پنج مرتبه واجب است، در شب معراج واجب شده است و شايد يكي از بهترين هديه هاي خداوند در اين سفر آسماني نصيب پيامبر اکرم ـ صلي الله عليه و آله و سلم ـ شد و خداوند بر پيامبر و امت او منت گذاشت كه حداقل به صورت واجب در 24 ساعت، 5 نوبت در مقابل او به پا ايستند و نماز بخوانند، زیرا نماز خواندن در واقع سخن گفتن با خدا است.

در سال اول هجرت در این روز نماز در حضر وسفر واجب شد . (1) بنابر قولی این حکم در 10 ربیع الثانی بوده است .(2)

ودر وقایع الایام چنین آمده است که  :

در این روز (سنه 1 ه) ، که یکماه از هجرت گذشته باشد ، رکعات نماز زیاده شد و آنچنان بود که نمازهای 5گانه هرکدام دو رکعت فرض بود و در سفر و حضر این جمله را که 10 رکعت است واجب می شمردند و سفر را با حضر فرقی نمی گذاشتند . پس حضرت رسول صلی الله علیه وآله به فرمان خداوند تعالی هفت رکعت در هنگام حضر بر این رکعات بیفزود (( وَالصَّلاةُ فِی السَّفرِ الفَریضَةُ رَکعَتانِ کُلُّ صَلاةٍ أِلّا المَغرِبَ فَأِنَّهَا ثَلاثَةٌ لَیسَ فِیها تَقصِیرٌ تَرَکَهَا رَسُولُ اللهِ صَلَّی الله عَلَیهِ وَ آلِه وَ سَلَّم فِی السَّفَرِ وَ الحَضَرِ ثَلَاثَ رَکَعَاتٍ))(3)

منابع : 1-مسارالشبعه : ص30 . مصباح المجتهد : ص733 . مصباح کفعمی : ج2ص597 . منتخب التواریخ : ص46 . تقویم شیعه : ص134  

  2- تقویم المحسنین : ص16 . اختیارات : ص35 . تقویم شیعه : ص134

 3- وسائل الشیعه : ج8ص507  . وقایع الایام :ص296

محمد بن عبدالله معروف به ابن سکره بغدادی

اِبْن  سُکَّره ، ابوالحسن  محمد بن  عبدالله  هاشمی  (د 11 ربیع الا¸خر 385ق /15 مهٔ 995م )، شاعر فکاهه سرا و هزل گو و نکته پرداز عهد عباسی . او به  ابن  رائطه  (خطیب  بغدادی ، 5/465) یا ابن  رابطه  (ابن  تغری  بردی ، 4/173) نیز شهرت  داشته  است . برخی  (تنوخی ، 258) جد او را سکره  و بعضی  (ثعالبی ، 3/3) محمد ضبط کرده اند که  احتمالاً محمد نام  و سکره  لقب  او بوده  است . ابن  سکره  از اعقاب  مهدی ، خلیفهٔ عباسی  است  (خطیب  بغدادی ، همانجا؛ ابن  اثیر، 9/115). وی  در روزگاری  ظهور کرد که  محیط فسادآلود و اشرافی  بغداد، شعر مجالس  عیش  و نیز کوچه  و بازار و حتی  آنچه  را به  «سخف » و مجون  مشهور بود، بسیار می پسندید. در آن  فضای  شگفت  بود که  شاعری  چون  ابن  حجاج  از شعر سخف  مکتبی  ساخت  و ده  پانزده  جلد از دیوان  خود را سراسر به  آن  موضوع  اختصاص  داد. ابن  سکره  که  به  همان  مکتب  می گرایید و همان  معانی  را به  شعر در می آورد، هرگز نتوانست  از سایهٔ سنگینی  ابن  حجاج  سر برکشد و در تاریخ  نامور گردد. با اینهمه ، بسیاری  شعر او را ستوده اند (مثلاً نک: ثعالبی ، خطیب  بغدادی ، ابن  تغری  بردی ، همانجاها؛ ابن  خلکان ، 4/410، 413). در برابر، نویسندگانی  که  هرگز جانب  وقار و خردمندی  را فرو نمی نهادند، در وی  به  چشم  تحقیر نگریسته اند؛ مثلاً ابوحیان  (1/137) او و ابن  حجاج  را از عقل  بی بهره  خوانده  و گرفتار گمراهی  و زیانکاری  دانسته  است . هیچ یک  از مآخذ موجود سرگذشت  زندگی  ابن  سکره  را ضبط نکرده اند. برخی  از اشعار او حکایت  می کند که  در ایام  وزارت  مهلّبی  مورد عنایت  او بوده  و در رفاه  و آسایش  به  سر می برده  است  (نک: ثعالبی ، 3/23-24). احتمالاً در همین  روزگارِ آسایش  بود که  نیابت  نقابت  هاشمیان  یافت  (ابن  کثیر، 11/318)، به  مدح  اعیان  بغداد پرداخت  و بخشندگیشان  را ارج  نهاد (ثعالبی ، 3/26)، با ابراهیم  بن  هلال  صابی  و فرزندش  مُحسَّن  دوستی  یافت  (یاقوت ، 1/88) و دربارهٔ قاضی  القضاهٔ ابوسائب  عتبهٔ بن  عبیدالله  (د 350ق ) قصایدی  سرود (همدانی ، 1/179). زمانی  که  متنبی  به  بغداد آمده  و از مدح  مهلّبی  وزیر خودداری  کرده  بود، گروهی  از شعرای  درگاه  وزیر به  هجو او پرداختند و موجب  گریز او از بغداد شدند. یکی  از این  شاعران  ابن  سکره  بود و دیگری  رقیبش  ابن  حجاج  (نک: ثعالبی ، 1/99). بدین سان  ملاحظه  می کنیم  که  این  دو شاعر، در بارگاه  امیر، لاجرم  همنشین  یکدیگر بوده اند، به  یک  شیوه  شعر می سروده اند و عاقبت  به  مهاجات  پرداخته اند. بغدادیان  آنان  را از دیدگاه  هنر شاعری  در یک  صف  می نهادند و باجریر و فرزدق  قیاس  می کردند (ثعالبی ، 3/3). ابن  سکره  را گویا به  حضرت  امام  علی (ع ) و خاندان  وی  میلی  نبود (نک: ابن  اثیر، همانجا) و شاید هم  گاه  پای  از حد ادب  بیرون  می نهاد؛ به  همین  سبب  در شعری  که  در مدح  امام  علی (ع ) سروده  شده  و به  ابن  حجاج  منسوب  است ، ابن  سکره  از آن  جهت  که  نسبت  به  خاندان  آن  حضرت  بی حرمتی  روا داشته ، سخت  مورد هجو و شماتت  قرار گرفته  است  (نک: ه د، ابن  حجاج ). نیز شاید به  همین  سبب  باشد که  چون  دیلمیان  شیعی  مذهب  بر بغداد چیره  شدند و در پناه  ایشان ، شیعیان  چندی  قدرت  یافتند، وی  از حمایت  بزرگان  دولت  محروم  گردید و بی نوایی  و تنگدستی  گریبانگیرش  شد. احتمالاً دو قطعهٔ کوتاه ، ولی  بسیار پرمعنایی  که  ثعالبی  (3/22-23) نقل  کرده ، در همین  دوران  سروده  شده  است : در قطعهٔ نخست  می پندارد که  اصل  و نسبش  درِ روزی  را بر وی  بسته  و از این  رو، حسرت  «کُستیج » زردشتیان  و صلیب ترسایان  را می خورد؛ در قطعهٔ دوم  به  فرا رسیدن  عیدی  اشاره  می کند، اما می گوید: «عید و سرور از آن  من  هاشمی  نیست ، بلکه  از آن  اهل  قم  و کاشان  و کرج  است ». وی  همین  معنی  را در قطعهٔ دیگری  (همو، 3/25) تکرار کرده  و گفته  است  که  اقبال  هرگز به  او روی  نمی آورد، زیرا پدرش  «ابطحی  نژاد» است  و به  قم  و کرج  انتساب  ندارد. اما این  اشعار نکته آمیز سودی  به  بار نمی آورد و فقر همچنان  بر وی  غالب  بود (همو، 3/23-24). از این رو خطاب  به  وزیری  که  ندانستیم  کیست ، شعری  سرود و از تنگی  روزگار نالید و در وصف  فقر خویش  با وی  گفت  که  حتی  مردار بر وی  حلال  گشته  است  (همو، 3/24، 25). از مجموعهٔ آثار ابن  سکره ، اینک  جز آن  410 بیتی  که  ثعالبی  آورده  و چند قطعه ای  که  در منابع  دیگر گردآمده ، چیزی  در دست  نیست ، اما گویند: دیوان  وی  مشتمل  بر بیش  از 50 هزار بیت  بوده  که  بیش  از 10 هزار بیت  آن  دربارهٔ کنیزک  سیاه پوستی  به  نام  خمره  سروده  شده  بود (ثعالبی ، 3/3). حکایتی  که  دربارهٔ خمره  و اشعار هزل آمیز ابن  سکره  آورده اند، کثرت  اشعاری  را که  دربارهٔ این  کنیزک  سروده  شده ، توجیه  می کند: همسرِ شاعر که  دختر ابوتحفهٔ هاشمی  بود. از توجه  شوی  به  کنیزک  سیاه پوست  دچار حسد شد و شکایت  بر نقیب  هاشمیان  برد، و سرانجام  شاعر ناگزیر گردید که  برای  ارضای  خاطر همسر، هر روز خمره  را هجو گوید (نک: صابی ، 377- 378). با اینهمه  چنان  که  دیدیم ، ابن  سکره  نتوانست  شعر خود را سراسر در خدمت  مکتب  «سخف » نهد و به  راستی  رقیب  ابن  حجاج  گردد؛ ما به  نمونه هایی  از اشعار مدیح  و عتاب  او که  به  شیوهٔ دیگر شاعران  سدهٔ 4ق /10م  سروده  شده  و از «سخف » نیز تهی  است ، اشاره  کردیم . علاوه  بر این  ثعالبی  (3/3 بب) نمونه هایی  از تغزل  و خمریه  نیز آورده  است . یافعی  (2/428-429) هم  شعری  اندرزگونه ، همراه  با ستایش  پیامبر(ص ) از او نقل  کرده  است  (برای  نمونه های  دیگر شعر او نک: جرجانی ، 298؛ حریری ، 257؛ همدانی ، 1/184؛ ابن  شجری ، 281؛ شریشی ، 3/39)، اما بیشتر اشعار او - مانند نمونه هایی  که  دربارهٔ تنگدستیش  ذکر کردیم  - هزل آمیز است  و می تواند برای  بررسی  جامعهٔ آن  روزگار سودمند باشد.

مآخذ

ابن  اثیر، الکامل ؛ ابن  تغری  بردی ، النجوم ؛ ابن  خلکان ، وفیات ؛ ابن  شجری ، هبهٔالله ، الحماسهٔ، حیدرآباد دکن ، 1345ق ؛ ابن  کثیر، البدایهٔ؛ ابوحیان  توحیدی ، علی ، الامتاع  و المؤانسهٔ، به  کوشش  احمد امین  و احمد الزین ، قاهره ، 1939م ؛ تنوخی ، محسن ، جامع  التواریخ ، به  کوشش  د. س . مارگلیوث ، قاهره ، 1918-1921م ؛ ثعالبی ، یتیمهٔ الدهر، به  کوشش  محمد محیی الدین  عبدالحمید، بیروت ، دارالفکر؛ جرجانی ، عبدالقاهر، اسرار البلاغهٔ، به  کوشش  محمد رشیدرضا، بیروت ، 1398ق /1978م ؛ حریری ، قاسم ، مقامات ، قاهره ، المکتبهٔ التجاریهٔ الکبری ؛ خطیب  بغدادی ، احمد، تاریخ  بغداد، قاهره ، 1349ق ؛ شریشی ، احمد، شرح  مقامات  الحریری ، به  کوشش  محمد عبدالمنعم  خفاجی ، قاهره ، 1399ق /1979م ؛ صابی ، محمد، الهفوات  النادرهٔ، به  کوشش  صالح  الاشتر، دمشق ، 1387ق /1968م ؛ همدانی ، محمد، تکملهٔ تاریخ  الطبری ، به  کوشش  البرت  یوسف  کنعان ، بیروت ، 1961م ؛ یافعی ، عبدالله ، مرآهٔالجنان ، حیدرآباد دکن ، 1337-1339ق ؛ یاقوت ، ادبا. ابومحمد وکیلی تایپ  مجدد و ن  * 1 * زا ن  * 2 * زا

وفات قاسم بن عبدالله وزیر مکتفی بالله 

در شب این روز (سنه 291 ه) قاسم بن عبدالله وزیر مکتفی بالله وفات یافت (1) . او مردی عظیم الهیبة و سفّاک و خونریز بوده ، لاجرم صغیرو کبیر از او ترسان بودند و راحت نبودند تا به مرگ او راحت شدند . بعضی از اهل بیت در مرثیه او گفتند :

شربنا عشیته مات الوزیر           سرور او نشرب فی ثالثه 

فلاقدس الله تلک العظام            ولابارک الله فی وارثه(2)

و این حقیر(شیخ عباس قمی) مناسب دیدم که در اینجا شعری از سعدی نقل کنم که خوب پندی فرموده :

منه دل بر این دولت پنج روز                       به دود دل خلق ، خود را مسوز 

چنان زی که ذکرت به تحسین کنند             چه مردی نه بر گورت نفرین کنند 

نباید به رسم بد آیین نهاد                         که گویند لعنت بر او کاین نهاد 

منابع : 1-سیر اعلام الانباء :ج15ص225 . وقایع الایام : ص296

2-همان: ج14ص20